دنیای اقتصاد گزارش میدهد؛
خانه پوشالی هوش مصنوعی و هشدارهای تازه برای اقتصاد آمریکا
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کسری غفوری: مدیران ارشد بزرگترین آزمایشگاههای توسعه هوش مصنوعی در ایالات متحده اخیرا گفتوگویی سراسری درباره لزوم مهار شتاب پیشرفت این فناوری آغاز کردهاند؛ فناوری نوظهوری که در کنار وعدههای تحولآفرین برای آینده جوامع، نگرانیهای عمیقی نیز درباره پیامدها و آسیبهای احتمالی خود پدید آورده است.
این مباحثه اگرچه از منظر ایمنی و نظارت حیاتی به نظر میرسد، اما ابعاد مالی آن پرسش بزرگتری را پیش روی بازارها قرار داده است. با توجه به تریلیونها دلار ارزش بازاری و سودهای کلانی که با فرض تداوم رشد بیوقفه این فناوری شکل گرفتهاند، در صورت کند شدن این روند، چه سرنوشتی در انتظار والاستریت و بخش واقعی اقتصاد خواهد بود؟
تصویری که بلومبرگ از مختصات اقتصادی امروز آمریکا ترسیم میکند، گویای تعمیق بیسابقه این وابستگی است؛ جایی که هوش مصنوعی عملاً به ستون فقرات رشد اقتصادی و پیشران اصلی بازار سرمایه بدل شده است.
بر اساس برآوردهای این گزارش، هزینهکرد در این بخش نزدیک به نیمی از رشد تولید ناخالص داخلی ایالات متحده را تشکیل میدهد و از حیث ابعاد با موج سرمایهگذاری در دوران حباب داتکام برابری میکند. از زمان عرضه عمومی چتجیپیتی در اواخر سال ۲۰۲۲ تاکنون، حدود ۳۳ تریلیون دلار به ارزش بازار شاخص اساندپی ۵۰۰ افزوده شده که بخش اعظم آن به شرکتهای فعال در این زیستبوم اختصاص دارد، از غولهای فناوری که صدها میلیارد دلار صرف ساخت مراکز داده میکنند تا سازندگان نیمههادیها، تجهیزات شبکه، تامینکنندگان برق و سیستمهای خنککننده.
سرازیر شدن این حجم از نقدینگی حتی پیش از هشدارهای اخیر درباره خطرات پیشرفت مهارنشدنی هوش مصنوعی نیز با چالشهایی روبهرو بود. ساخت مراکز داده عظیم در برخی مناطق با مخالفتهای محلی مواجه شده، رقابت مدلهای ارزانقیمت چینی شدت گرفته، نرخهای بهره افزایش یافته و تردیدها درباره زمان و چگونگی بازگشت سرمایهگذاریهای سنگین پررنگتر شده است.
در چنین شرایطی، زمزمههای کاهش سرعت توسعه مدلهای پیشرفته ریسکهای تازهای را به همراه دارد. به دنبال هشدارهای داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، مبنی بر نیاز به زمان بیشتر جهت اعمال تدابیر امنیتی و نظارتی، سم آلتمن مدیرعامل اوپنایآی و ایلان ماسک که توسعه هوش مصنوعی را در اسپیسایکس پیش میبرد نیز از این دیدگاه حمایت کردند، هرچند عملی شدن چنین تصمیمی در فضای رقابتی فعلی با ابهامهای فراوانی روبهرو است.
این تحولات با واکنشهای سیاسی و نوسان در بازارها همراه شد. دونالد ترامپ با انتقاد از هرگونه کاهش سرعت توسعه، چنین رویکردی را به سود رقبای خارجی دانست و مقامات پکن نیز این قبیل هشدارها را نوعی تقابلگرایی مخرب خواندند.
در والاستریت، شاخص نیمههادی فیلادلفیا که از ابتدای سال ارزش خود را دو برابر کرده بود، اصلاحی نزدیک به ۱۹ درصد را از اوج خود ثبت کرد. تحلیلگران بازار بر این باورند که هرگونه توقف یا افت سرعت در مسیر توسعه هوش مصنوعی مستقیما به معنای کاهش هزینههای سرمایهای خواهد بود و با توجه به تمرکز شدید والاستریت بر این بخش، میتواند کل انتظارات سودآوری بازار را دستخوش بازبینی نزولی کند.
فراتر از بحث شتاب توسعه، بزرگترین چالش پیش روی سرمایهگذاران تغییر در نحوه تامین مالی این پروژهها و افزایش نرخ بهره است. غولهای فناوری شامل آلفابت، آمازون، مایکروسافت و متا در سالهای گذشته مخارج توسعه هوش مصنوعی را از محل سود انباشته و نقدینگی سرشار حاصل از کسبوکارهای اصلی خود پرداخت میکردند.
با این حال، با افزایش جاهطلبی پروژهها، این منابع مالی دیگر پاسخگو نیست. برآوردها نشان میدهد مجموع هزینههای سرمایهای این چهار شرکت تا سال ۲۰۲۷ از مرز یک تریلیون دلار عبور خواهد کرد و با منفی شدن جریان نقد آزاد، آنها ناچارند بیش از پیش به استقراض و انتشار سهام در بازار سرمایه متکی شوند.
در شرایطی که بازده اوراق خزانه دهساله آمریکا اخیرا برای نخستین بار از سال ۲۰۰۷ از مرز پنج درصد عبور کرده است، افزایش هزینه استقراض فشار مالی مضاعفی ایجاد میکند. تورستن اسلوک، اقتصاددان ارشد آپولو گلوبال منیجمنت، هشدار داده است که اگر این هزینهها با بازدهی متناسب همراه نشود، شاخص نزدک ۱۰۰ میتواند تا ۵۰درصد سقوط کند.
تمرکز بیسابقه بازدهی بازار در دست شمار اندکی از شرکتها نیز بر نگرانیها از شکلگیری حباب سودآوری افزوده است. از زمان عرضه چتجیپیتی، نزدیک به سهچهارم رشد ۹۳ درصدی شاخص اساندپی ۵۰۰ تنها از سوی بیست شرکت رقم خورده که بیشتر آنها به زیستبوم هوش مصنوعی وابستهاند و سرآمدشان انویدیا با جهش بیش از ۱۳۰۰ درصدی است.
همچنین بیش از نیمی از رشد ۳۲۰ میلیارد دلاری سود شرکتهای این شاخص از پایان سال ۲۰۲۲ تاکنون، تنها به نوزده شرکت مرتبط با این موج اختصاص داشته است. تاریخ بازارهای مالی نشان میدهد که چرخههای رونق و رکود ناشی از فناوریهای دگرگونکننده پیش از این نیز بارها تکرار شده است. در حباب داتکام اواخر دهه ۱۹۹۰ یا تب سرمایهگذاری روی خطوط راهآهن در قرن نوزدهم نیز مخارج سنگینی صرف زیرساختها شد.
وجه اشتراک تمام این تجارب تاریخی این است که فناوریها در نهایت وعدههای خود را محقق ساختند، اما پیش از رسیدن به آن نقطه، بازارها ناگزیر به گذر از یک مرحله اصلاح سنگین شدند و تنها تعداد انگشتشماری از بازیگران اولیه توانستند جایگاه خود را به عنوان برندگان بلندمدت تثبیت کنند.
با وجود نمایان شدن نشانههای احتیاط از جمله افت ضرایب ارزشگذاری برخی پیشگامان این صنعت و توقف خرید سهام خزانه توسط شرکتها برای هدایت نقدینگی به سوی مراکز داده، بخشی از فعالان بازار همچنان به آینده این موج خوشبین هستند.
از دیدگاه این گروه، ترازنامه غولهای فناوری هنوز توان جذب بدهی را دارد و موانعی چون تامین انرژی یا چالشهای بازدهی سرمایه در کوتاهمدت بازار را متوقف نخواهد کرد. با این حال، مرز میان یک تحول واقعی فناورانه و ریسکهای ناشی از سرمایهگذاری افراطی در والاستریت بیش از هر زمان دیگری شکننده شده است./
